Daklozen blijven op straat door tekorten

Door een toenemend gebrek aan woningen en geld voor begeleiding zijn de grote gemeenten niet meer in staat de dakloosheid effectief te bestrijden. In onder meer Amsterdam, Utrecht en Nijmegen barst de nachtopvang uit haar voegen. ‘De hele keten is vastgelopen’, waarschuwt een Utrechtse wethouder.

Het groeiende aantal daklozen kan door het woningtekort al nauwelijks doorstromen naar een eigen huis. Maar áls er al een plek wordt gevonden, is er geen geld meer voor hun begeleiding. Dit probleem speelt in het hele land, zegt Valente, de landelijke brancheorganisatie voor de opvang.

Woningcorporaties stellen die begeleiding – bijvoorbeeld bij financiële zaken – als voorwaarde wanneer zij woningen beschikbaar stellen voor daklozen, zegt directeur Esme Wiegman van Valente. ‘Met de decentralisatie in 2015 is het budget hiervoor met 700 miljoen euro verminderd. Terwijl er juist meer vraag naar is. Steeds meer psychiatrische patiënten wonen buiten de instellingen, en er zijn ook steeds meer daklozen. Dat knelt.’

Het aantal daklozen in ons land is in de afgelopen tien jaar verdubbeld tot bijna 40 duizend. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek komt dat onder meer doordat er steeds meer mensen zijn met langdurige economische problemen, zoals jongeren die door ziekte of arbeidsongeschiktheid niet aan het werk komen. Ook oplopende schulden leiden vaker tot dakloosheid.

Staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid) heeft deze maand van alle gemeenten schattingen binnen gekregen van het aantal daklozen in hun regio en de gesignaleerde knelpunten. De gemeenten vragen hem om meer betaalbare woonruimte beschikbaar te stellen, en meer geld voor de zorg voor deze groep. In april komt Blokhuis met een plan.

‘Wonen met begeleiding staat centraal in de aanpak van dakloosheid’, reageert Blokhuis nu op de noodkreet van de zorginstellingen en gemeenten. Een belangrijk deel van de oplossing ligt in meer woonruimte en goede schuldhulpverlening. ‘Dat kan ik niet alleen regelen. Ook Binnenlandse Zaken en Sociale Zaken hebben hier een grote verantwoordelijkheid. Samen moeten we de schouders eronder zetten en deze doelgroep centraal stellen.’

Ondertussen is in Utrecht een extra opvanglocatie geopend omdat de bestaande nachtopvang overvol was. In een voormalig kantoorgebouw zijn slaapzalen ingericht met stretchers en stapelbedden. ‘Wrang om dit te moeten openen’, zegt wethouder Maarten van Ooijen (CU). ‘Maar noodzakelijk.’

Met de woningcorporaties is afgesproken dat die dit jaar ruim tweehonderd woonplekken extra beschikbaar stellen voor de daklozen in de regio Utrecht. Maar er is geen budget voor hun begeleiding, zegt bestuurder Guusta van der Zwaart van opvangorganisatie De Tussenvoorziening. ‘Het kan toch niet zo zijn dat we straks in de beschikbare woningen geen mensen kunnen plaatsen door het ontbreken van de benodigde begeleiding? Sommigen hebben schulden, anderen zijn licht verstandelijk beperkt.’

In Amsterdam wachten nu tweehonderd daklozen op een plek in de nachtopvang. ‘Afgelopen jaar is de keten vastgelopen. We zien het aantal daklozen alleen maar verder groeien’, zegt bestuurder Douwe van Riet van de Amsterdamse opvangorganisatie HVO Querido.

Van Riet: ‘Een kwetsbare bewoner kan zo weer dakloos worden zonder begeleider die erop let dat hij niet net die ene aanmaning mist. Behalve meer beschikbare woonruimte is een structurele investering in begeleiding noodzakelijk, wil je de dakloosheid echt aanpakken.’