Inhaalslag ziekenhuizen: dezelfde operaties na elkaar en extra uren

Ziekenhuizen gaan in de avonduren en weekenden opereren om de wachtlijsten weg te werken. Ook proberen ze zoveel mogelijk dezelfde ingrepen achter elkaar te plannen om tijd te winnen. ,,Zo kunnen we 1 à 2 patiënten per dag extra helpen.”

Veel ziekenhuizen gaan pas na de zomervakantie aan de slag om zorg in te halen. Cijfers van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) wijzen uit dat er naar schatting 320.000 minder operaties zijn geweest tussen maart 2020 en mei 2021. Maar de meeste ziekenhuizen zeggen eerst hun personeel rust te gunnen voordat ze de achterstanden gaan wegwerken, blijkt uit een rondgang.

Wel liggen plannen klaar om vanaf september gas te geven. Met name bij orthopedie, kno, gynaecologie, urologie en plastische chirurgie zijn wachtlijsten ontstaan. Doordat deze zorg planbaar is, verdween die als eerste uit het operatieschema.

De Noordwest Ziekenhuisgroep in Alkmaar belt deze zomer alle 3500 patiënten die op een ingreep wachten om te horen hoe het met ze gaat. ,,Onze specialisten bepalen vervolgens de urgentie”, aldus woordvoerder Marieke de Vries. De patiënten die er het slechtst aan toe zijn, kunnen als eersten rekenen op een plek.

Extra werken

Diverse ziekenhuizen onderzoeken welk personeel extra wil werken om ook in de avonduren en weekenden te kunnen opereren. ,,Om te beginnen gaan we op zaterdagen zes operatiekamers gebruiken voor inhaalzorg en we onderzoeken of dit uit te breiden is”, zegt Eveline Henneke, woordvoerder van het Isala in Zwolle.

In het Erasmus MC in Rotterdam worden enkele operatiekamers al in de avonduren gebruikt. ,,Dat betekent dat personeel extra moet werken, maar mensen zijn bereid dat te doen. Het is extra werk met een doel. Dat maakt het anders dan covid, waarbij onduidelijk was hoe hoog de piek zou zijn en hoe lang de extra inzet nodig was”, stelt Johanneke Mulder, directeur ok.

Om zoveel mogelijk patiënten snel te kunnen helpen, kijken ziekenhuizen bovendien naar een efficiënter gebruik van operatiekamers. ,,Door veel dezelfde operaties te doen op één dag, zoals galblaas- of liesbreukoperaties, hoef je niet elke keer de operatiekamer aan te passen en kan je sneller wisselen van patiënten. Daardoor kun je 1 à 2 extra patiënten opereren op een dag”, verklaart Ellen de Jong, woordvoerder van ziekenhuis Nij Smellinghe in Drachten. Ook zet dit hospitaal extra ondersteuners in om sneller van operatie te kunnen wisselen. Zij helpen bijvoorbeeld met het opruimen van de ok’s en het klaarzetten van de juiste apparatuur.

Lees hier het schrijnende verhaal van de 24-jarige Ken. Precies op de dag dat de ic’s uitpuilden van coronapatiënten zou hij een nieuwe lever krijgen. Zijn zus Bo (26) zou hem een deel van de hare doneren. Door de coronahectiek ging last minute een streep door de transplantatie. ,,Dat was heel spannend, want mijn uitzaaiingen mochten echt niet verder groeien.”

Als zijn telefoon op dinsdag 13 april rinkelt, houdt Ken uit Horst aan de Maas zijn hart vast. Een slechte scan, is het eerste dat door zijn hoofd flitst, want een paar dagen eerder moest hij door de scan om te controleren of de uitzaaiingen in zijn lever niet zijn uitgebreid. ,,Gelukkig was mijn ziekte stabiel gebleven.”

Maar toch is het telefoontje slecht nieuws: de geplande levertransplantatie die hij een week later – op 22 april – zou krijgen, gaat niet door. Er liggen te veel coronapatiënten op de ic van het Rotterdamse Erasmus MC. Het ziekenhuis heeft geen ic-bedden voor Ken en zijn zus Bo. ,,Het duurde even voordat dat nieuws binnenkwam. Ik wist dat ik met de transplantatie een kans kreeg om überhaupt naar de toekomst te kunnen kijken. Maar nu kreeg ik die kans misschien toch niet”, zegt Ken. Ook zijn zus is verbaasd: ,,Ik had het niet meer verwacht, want we waren zo dicht bij de operatie. Het was heel zuur.”

Ontzettende buikpijn

Om te begrijpen welke impact de uitstel van de levertransplantatie had, moeten we een paar jaar terug. Toen Ken net zijn middelbare schooldiploma op zak had en op het punt stond om voor het eerst met vrienden naar het buitenland op vakantie te gaan, kreeg hij ontzettende buikpijn. Het bleek een alvleesklierontsteking die in de jaren die volgden steeds terugkwam.

In 2017 werd de pijn erger en erger én waren op een scan vlekjes op de lever te zien. Het waren abcessen die in het begin stabiel bleven, maar een jaar later veranderden. Na een reeks onderzoeken volgde eind 2018 een officiële diagnose: de zeldzame kankersoort Neuro-Endocriene tumor. De alvleesklier was de primaire bron. Ken: ,,De plekken op de lever konden een uitzaaiing zijn van de alvleesklier, dus begin januari 2019 ben ik al geopereerd en is een groot deel van de kanker weggehaald.”

Voor mensen die wachten op een belangrij­ke operatie, die bepaalt of hij of zij nog kans heeft op een toekomst, komt het dubbel binnen

Al snel werd duidelijk dat de lever alleen kon worden gered via een transplantatie. Met een infuus en injectie probeerden artsen zijn ziekte te stabiliseren, dat lukte grotendeels. Hoewel er begin vorig jaar tóch een nieuwe tegenslag kwam: er zaten ook kwaadaardige cellen in twee lymfeklieren.

Dubbel spannend

Tegelijkertijd ging ons land meerdere malen in lockdown door corona. Voor Ken brak een dubbel spannende tijd aan. Zijn artsen wisten niet wat er zou gebeuren als hij het virus zou oplopen. ,,Ik ben meer binnen gebleven, heb weinig vrienden gezien. Het was erg lastig.” Maar daarom doet hij nu zijn verhaal: ,,Ik ben me ervan bewust dat iedereen op elke leeftijd problemen ondervindt van deze pandemie. Maar voor mensen die wachten op een belangrijke operatie, die bepaalt of hij of zij nog kans heeft op een toekomst, komt het dubbel binnen. Dit komt voor op alle leeftijden.”

Want eind vorig jaar besluiten de artsen voor een transplantatie te gaan. Ken komt op de wachtlijst. Al snel komt een tweede spoor in beeld: een lever van een bekende. Zijn zus Bo steekt meteen haar vinger op, ze wil niets liever dan haar broer helpen. ,,Natuurlijk, er kleven risico’s aan, maar ik kan zoiets groots voor Ken bereiken. Eindelijk kon ik iets voor hem doen.” Na een uitgebreide screening blijkt haar lever geschikt voor donatie.

Spannend blijft het wel, want de transplantatie kan alleen doorgaan als de kanker niet verder uitzaait. En dat is precies de reden waarom de artsen hem al op 22 april inplannen. En óók waarom het er zo inhakt als die operatie door de zorg voor coronapatiënten last minute niet kan doorgaan. ,,De eerste dagen zat ik echt in angst voor wat de ziekte zou gaan doen. Hoe langer het zou duren, hoe meer ziekte er kon komen”, beschrijft Bo. Temeer omdat in april totaal onduidelijk is wanneer de operatie dán kan gebeuren.

Verlossende telefoontje

Na een paar weken in spanning te hebben gezeten, komt het verlossende telefoontje alsnog. De transplantatie kan op 17 juni doorgaan. Het Erasmus MC weet in twee weken tijd liefst negen levertransplantaties te doen (normaal zijn het er één à twee per week). Ken is één van de eerste patiënten van wie de operatie wordt ingehaald zodra de coronapiek achter de rug is. ,,We zijn de artsen zo dankbaar dat ze ons zo snel hebben ingepland”, wil Ken kwijt.

Al overheerst de blijdschap niet direct. ,,Ik moest eerst weer door een scan en hoopte ontzettend dat de ziekte stabiel was gebleven.” Dat blijkt het geval.

Inmiddels heeft Ken een nieuwe, gezonde lever; hij kreeg 62 procent van het orgaan van zijn zus. Nu, vier weken later, is de 38 procent die Bo hield al weer aangegroeid tot zo’n 95 procent. ,,Het gaat eigenlijk wel goed. Ik ben in het begin heel ziek geweest, maar nu heb ik niet te klagen”, zegt ze. En bij Ken gaat het ook best oké. ,,Er zijn wat complicaties opgetreden, maar ik ga nog steeds vooruit en de leverwaarden zijn goed.”

Het tweetal is vooral erg blij dat de uitgestelde operatie niet te laat kwam. Ken kan de dankbaarheid naar zijn zus niet in woorden uitdrukken. ,,Het liefst stuur ik haar elke dag een bedankberichtje. Dat ze zoiets voor me heeft willen doen, hoe bedank je daar iemand voor?” Zijn zus Bo weet het: ,,Het resultaat, dat er zoveel kwaadaardige ziekte uit het lichaam is en we hopelijk nog een lange en gezonde toekomst voor ons hebben, is voor mij genoeg.”